De Rode Zee staat voor veel duikers synoniem met kleurrijke riffen en kraakhelder water. Maar onder dat azuurblauw liggen ook verhalen van handel, oorlog en navigatiefouten. Verspreid door de Rode Zee liggen talloze scheepswrakken, waarvan een groot aantal relatief makkelijk te beduiken is. De afgelopen jaren heb ik er talloze bezocht en elke keer dook ik dieper de geschiedenis in van dit fascinerende gebied.
Tekst: Ruud Stelten Foto’s: Ruud Stelten
Het mooie van de Rode Zee is dat een groot aantal wrakken relatief dichtbij elkaar liggen. Je kan er in een week tijd dan ook een heleboel bezoeken. Dichtbij Hurghada, vanwaar de meeste liveaboards vertrekken, ligt een rif genaamd Abu Nuhas waar op z’n minst vier wrakken naast elkaar liggen. Dit rif is gelegen bij de opening van de Golf van Suez. Sinds de opening van het Suezkanaal in 1869 zijn veel schepen vergaan op de ondiepe riffen in dit gebied. Het oudste wrak in Abu Nuhas is de Carnatic, een 90 meter lange klipper die in 1869 met een waardevolle lading goud en koper als gevolg van een navigatiefout op het rif is gelopen.
Het schip ligt dus al een dikke anderhalve eeuw onder water, wat ervoor heeft gezorgd dat de metalen romp grotendeels in is gezakt. De voor- en achtersteven verkeren echter in goede staat en je kan eenvoudig tussen de dekken door duiken. Omdat de houten dekbeplanking is weggerot, is het wrak grotendeels open en heb je geen duiklamp nodig. Binnenin liggen talloze artefacten verspreid op de bodem. Het goud en koper zijn kort na het zinken geborgen, maar toch speur ik de bodem af op zoek naar iets glimmends. Dit wrak ademt geschiedenis!
Honderdduizenden tegels
Aan weerszijden van de Carnatic liggen modernere wrakken: ten noorden de Giannis D en ten zuiden de Krisoula K. De Giannis D is het laatste schip dat op Abu Nuhas is gezonken, in 1983. Het is er vaak erg druk, maar tijdens onze duik waren we gelukkig de enige groep. Het bijzondere van de Giannis D is dat het schip op een hoek van 45 graden op de bodem ligt. Zodra we erin gaan, is het dan ook behoorlijk desoriënterend. Het hoogtepunt van dit wrak is de enorme machinekamer, die vanuit de achtersteven eenvoudig te bereiken is. De Krisoula K, ook wel het ‘tegelwrak’ genoemd, zonk in 1981 met een lading vloertegels. Er zijn verschillende verlichte passages in het schip die eenvoudig te beduiken zijn en overal waar je kijkt zie je tegels, er moeten er wel tienduizenden, zo niet honderdduizenden in de romp liggen.
Dichtbij Abu Nuhas en tijdens een ‘weekje noord’ vaak de volgende stop op de reis, is het onbetwiste hoogtepunt van wrakduiken in de Rode Zee: de SS Thistlegorm. De Thistlegorm was een Brits vrachtschip dat tijdens de Tweede Wereldoorlog werd ingezet om militaire voorraden te vervoeren. In 1941 maakte het deel uit van een konvooi richting het Suezkanaal, met een lading bestemd voor de geallieerde troepen in Noord-Afrika waaronder voertuigen, motorfietsen, munitie en treinmaterieel. Op 6 oktober 1941 lag het schip voor anker in de Rode Zee toen het werd aangevallen door twee Duitse bommenwerpers. Twee bommen troffen het ruim, veroorzaakten een explosie en het schip zonk snel. Negen bemanningsleden kwamen om het leven.
Geschiedenis en avontuur
Duiken op de SS Thistlegorm is een ervaring die geschiedenis en avontuur naadloos samenbrengt. Al bij de afdaling, langs de boeilijn in het helderblauwe water, doemt het silhouet van het wrak op uit de diepte. Het schip rust rechtop op de zandbodem, alsof het nog steeds wacht op zijn volgende lading. Wat me direct trof, was de schaal. De stalen romp is indrukwekkend intact, maar het is vooral de lading die deze duik legendarisch maakt. In het ruim staan rijen motorfietsen, vrachtwagens, laarzen, munitie en zelfs twee treinwagons liggen verspreid alsof de tijd in 1941 is stilgezet.
Als maritiem archeoloog voelde ik hier sterk hoe materiële cultuur een verhaal kan vertellen zonder woorden. Op het achterdek zwemmen scholen glasvissen rond het luchtafweergeschut, terwijl barracuda’s op afstand patrouilleren. Het contrast tussen oorlogserfgoed en onderwaterleven is fascinerend: staal is begroeid met koraal, en vernietiging heeft plaatsgemaakt voor biodiversiteit. Wat deze duik bijzonder maakt, is niet alleen de iconische status van het wrak, maar het gevoel van verbinding met een specifiek moment in de Tweede Wereldoorlog. De Thistlegorm is geen abstract monument; het is een tastbare tijdcapsule. Elke keer dat ik er duik, ontdek ik nieuwe details en blijf ik onder de indruk van hoe geschiedenis bewaard wordt door de zee.
Drop-off begroeid met koralen
Duiken in de noordelijke Rode Zee draait niet alleen om wrakken, er zijn ook genoeg kleurrijke riffen te bewonderen. Een weekje duiken in de noordelijke Rode Zee is niet complete zonder een bezoek aan Ras Mohammed, waar we op Shark en Yolanda Reef duiken. Yolanda Reef is weliswaar vernoemd naar een wrak, maar het hoogtepunt hier is de spectaculaire drop-off die volledig begroeid is met koralen en een thuis vormt voor enorme scholen vis. De biodiversiteit is hier enorm en deze stek kan zich meten met de mooiste riffen in Indonesië.
Ten oosten van Ras Mohammed, in de Straat van Tiran, ligt de Million Hope. Met een lengte van 175 meter is dit het grootste wrak van de Rode Zee. De Million Hope was een vrachtschip dat in 1996 langs het Sinaï schiereiland op de klippen liep en dichtbij de kust zonk. Dit wrak wordt relatief weinig bedoken, zelfs de Egyptische duikgidsen op onze boot waren hier nog nooit geweest. Het is echter een relatief eenvoudige duik: het schip staat rechtop en het ondiepste punt bevindt zich slechts een paar meter onder het oppervlak. Wat meteen opvalt na een week wrakduiken, is dat de Million Hope in relatief slechte staat verkeert.
De romp is weliswaar intact, maar de structuren bovenop zijn grotendeels ingestort. Het is desalniettemin een indrukwekkend wrak. Het is zó groot, dat we er in één duik niet aan toe komen om van het ene eind naar het andere te zwemmen. Bij de achtersteven staat bovendien een grote kraan op de bodem die waarschijnlijk gebruikt is tijdens de bergingsoperatie, iets dat je niet elke dag tegenkomt onder water!
Aan het einde van mijn laatste trip hebben we nog een dagje aan wal en besluit ik op zoek te gaan naar dugongs. Binnen een kwartiertje hebben we er een gevonden! Deze enorme ‘stofzuigers’ van de zee zijn totaal niet bang voor duikers en ze doen rustig hun ding, ongeacht hoe dichtbij je komt. Hierdoor kun je prachtige foto’s maken van deze bijzondere dieren. Een geweldige afsluiter van de trip!
Meerdere duiken
De Rode Zee heeft voor iedereen wat wils, maar is een waar paradijs voor liefhebbers van wrakken en historie. Het is onmogelijk om alle wrakken in één trip te zien. Sommigen liggen erg diep, zoals de Rosalie Moller, terwijl sommigen enigszins uit de richting liggen, zoals de spectaculaire Numidia. Veel wrakken zijn zo groot dat je meerdere duiken nodig hebt om alles te zien. In het geval van de Thistlegorm heb je zelfs een hele dag nodig. De Rode Zee is dan ook één groot onderwatermuseum dat bovendien vol zit met allerlei kleurrijk leven en groot wild. Wat mij het meeste trof, was het contrast. De Thistlegorm vertelt het verhaal van wereldgeschiedenis, de Carnatic ademt koloniale handelsroutes, de Million Hope toont hoe recent scheepsrampen kunnen zijn. Overal wint de natuur langzaam terrein: staal wordt rif, lading wordt habitat. Wrakduiken in de Rode Zee is geen verzameling losse duiken, het is een reis door lagen aan historie. Elke afdaling is een ontmoeting met menselijke ambitie en maritieme kwetsbaarheid.
En elke opstijging laat je achter met hetzelfde gevoel: respect voor zee, schip en geschiedenis.
Informatie, naar Egypte?
Op slechts 5 uur vliegen van Nederland bevindt zich een heerlijk duikparadijs: Egypte. Duiken in Egypte is duiken op prachtige koraalriffen, wrakken en kleurrijke vissen. In Hurghada en El Gouna zijn de meest toeristische activiteiten en talrijke excursiemogelijkheden.
Sharm el Sheik is een prima uitvalbasis voor duiken in het Marine Park van Ras Mohammed en op de Thistlegorm. Voel je meer voor kleinere dorpjes kies dan voor Dahab, Safaga of El Quseir. De meest ongerepte duikgebieden vind je in het zuiden bij Marsa Alam of Hamata. In Egypte kun je het gehele jaar door duiken. De watertemperatuur is gemiddeld 27 graden. Je kunt, afhankelijk van de locatie, kiezen voor bootduiken of kantduiken. Het is een perfecte bestemming voor beginnende of duikers in opleiding. Ervaren duikers vermaken zich uitstekend bij de wrakken en met een liveaboard verder op zee. Duiken in Egypte is voor iedereen!
