Duikers die spooknetten verwijderen, maken eerste onderwaterbeelden van een grote witte haai in de Middellandse Zee. De ontmoeting vond plaats tijdens een missie op open zee om spooknetten te verwijderen die zeedieren gevangen hielden bij een scheepswrak voor de kust tussen Sicilië en Tunesië.
Tijdens een missie op volle zee om spooknetten te verwijderen, georganiseerd door de Healthy Seas Foundation samen met projectpartners Ghost Diving en SDSS (The Society for Documentation of Submerged Sites), hebben duikers beelden vastgelegd van wat vermoedelijk de eerste onderwaterbeelden zijn van een volwassen grote witte haai in de Middellandse Zee in zijn natuurlijke habitat.
Hoewel er in de regio af en toe zeldzame waarnemingen aan de oppervlakte hebben plaatsgevonden, zijn onderwaterontmoetingen gefilmd door duikers nog nooit eerder gedocumenteerd. De ontmoeting vond plaats terwijl het team bezig was met het bergen van achtergelaten visnetten uit een scheepswrak voor de kust in de Straat van Sicilië, een belangrijke hotspot voor biodiversiteit die tevens een van de meest intensief beviste gebieden in de Middellandse Zee, waar spooknetten nog steeds schildpadden, grote vissen en andere soorten vangen en doden.
De beelden en foto’s van de witte haai zijn onder water gemaakt door Ghost Diving vrijwilliger Derk Remmers.
Verwijderen van spooknetten
Healthy Seas organiseerde de missie, waarmee de organisatie haar bredere werkzaamheden op het gebied van het verwijderen van spooknetten en het monitoren van de biodiversiteit bij scheepswrakken in de Middellandse Zee voortzette. Het project werd uitgevoerd in samenwerking met Ghost Diving en SDSS (The Society for Documentation of Submerged Sites) en combineerde mariene natuurbehoud, technisch duiken, wetenschappelijke samenwerking en onderwaterdocumentatie.
De missie bouwde ook voort op lopende samenwerkingen met externe onderzoekers die al bedreigde haaienpopulaties in het gebied monitoren, waaronder wetenschappers dr. Marco Milazzo van de Università degli Studi di Palermo en dr. Carlo Cattano van het Stazione Zoologica Anton Dohrn in Palermo. Vrijwillige technische duikers van Ghost Diving voerden de onderwaterbergingsoperaties uit, terwijl Healthy Seas de missie en de wetenschappelijke activiteiten coördineerde in samenwerking met SDSS, dat gedurende het hele project expertise op het gebied van historische scheepswrakken en onderwaterdocumentatie bijdroeg.
Achtergelaten vistuig
Hoewel de ontmoeting met de haai op zich al buitengewoon was, was de missie gericht op een urgenter probleem: het verwijderen van spooknetten die verstrikt waren geraakt in het wrak en de omliggende zeebodem. Bij eerdere duiken op deze plek waren al zeedieren gedocumenteerd die vastzaten in achtergelaten vistuig, waaronder verschillende bedreigde onechte karetschildpadden en grote vissoorten. Het team haalde delen van het net op die nog steeds een risico vormden voor de dieren die in het ecosysteem van het wrak leven. “Wat deze ontmoeting zo indrukwekkend maakt, is niet alleen de haai zelf, maar de context waarin het gebeurde.
We waren daar om spooknetten te verwijderen die zeedieren gevangen hielden in een ecosysteem rond een scheepswrak dat een hotspot is voor biodiversiteit. Momenten als deze herinneren ons eraan hoeveel leven er nog kan bestaan in de kustwateren van de Middellandse Zee en hoe belangrijk het is om dit te beschermen tegen vermijdbare bedreigingen zoals achtergelaten vistuig of overbevissing,” aldus Veronika Mikos, directeur van Healthy Seas. Mariene experts die meewerkten aan de missie beschreven de waarneming als hoogst ongebruikelijk en wetenschappelijk waardevol, maar benadrukten dat verdere analyse en monitoring nodig zijn voordat bredere ecologische conclusies kunnen worden getrokken.
Witte haaien in de Middellandse Zee
“Het grootste deel van onze kennis over de witte haaien in de Middellandse Zee is afkomstig uit waarnemingen van dode exemplaren die bij visserijactiviteiten zijn gevangen. Waarnemingen als deze zijn van onschatbare waarde voor een beter begrip van de verspreiding, gewoonten en het gedrag van deze ernstig bedreigde soort, waarvan het voortbestaan door menselijke activiteiten in gevaar wordt gebracht. Ons onderzoek naar haaien heeft ons in de loop der tijd in staat gesteld verschillende belangrijke hotspots voor bedreigde soorten te identificeren, en deze waarneming is bijzonder belangrijk voor het bevestigen van de natuurwaarde van dit gebied”, aldus dr. Carlo Cattano, onderzoeker bij het Sicily Marine Centre van de Stazione Zoologica Anton Dohrn. Scheepswrakken in onze kustwateren kunnen fungeren als kunstmatige riffen, die een rijke verscheidenheid aan mariene soorten aantrekken. Wanneer spooknetten zich echter op deze structuren vastzetten, kunnen ze deze veranderen in onderwatervallen, waardoor ze hetzelfde zeeleven dat ze aantrekken verstrikken en doden.
“Statistisch gezien is de kans veel groter dat je de loterijjackpot wint dan dat je zo’n iconisch dier onder water tegenkomt. Je duikt al tientallen jaren naar wrakken en verwijdert spooknetten, maar niets bereidt je voor op een moment als dit. Een ontmoeting met een haai voor de kust van de Middellandse Zee is waanzinnig, maar we gingen toch door met ons duikplan om netten van het wrak te verwijderen, omdat dit moment het belang van ons werk heel duidelijk liet zien,” aldus Derk Remmers van Ghost Diving. Naast de schoonmaakoperatie omvatte de missie ook het nemen van milieu-DNA-monsters (eDNA) en onderwatermonitoringactiviteiten gericht op het verbeteren van het inzicht in de soorten die in het gebied voorkomen. De komende maanden zal er verder onderzoek worden gedaan. Het grootste deel van het visuele en wetenschappelijke materiaal dat tijdens de missie is verzameld, waaronder beelden van het bergen van de netten, het zeeleven rond het wrak en de ontmoeting met de haai, zal de komende weken geleidelijk worden vrijgegeven. Het project werd georganiseerd door Healthy Seas en ondersteund door Healthy Seas’ partner DWS.
Over Healthy Seas
Healthy Seas is een stichting die zich inzet voor het verwijderen van achtergelaten vistuig en zwerfvuil in zee om mariene ecosystemen te beschermen en circulaire oplossingen te bevorderen. Door samen te werken met vrijwillige duikers, vissers, wetenschappers en lokale gemeenschappen combineert Healthy Seas opruimacties, preventie, educatie en wetenschappelijke samenwerking, waaronder het monitoren van de biodiversiteit bij scheepswrakken en verlaten viskwekerijen. Sinds 2013 heeft de organisatie wereldwijd meer dan 1.309 ton zwerfvuil uit zee geborgen.
Over Ghost Diving
Ghost Diving is een internationale organisatie van vrijwillige technische duikers die zich inzet voor het verwijderen van spookvisnetten en zwerfvuil uit onderwateromgevingen. Ghost Diving werkt via een wereldwijd netwerk van getrainde duikers en voert complexe onderwaterbergingsmissies uit, terwijl het de milieueffecten van achtergelaten vistuig op mariene ecosystemen en onderwaterhabitats documenteert.
Over SDSS
SDSS (The Society for Documentation of Submerged Sites) voert al meer dan twintig jaar multidisciplinair onderzoek uit naar historische scheepswrakken in de Middellandse Zee, waaronder onderwaterarcheologische documentatie, observatie van mariene biodiversiteit en monitoring van milieueffecten rond onderwaterlocaties.
