Duiken kan voor iedereen een levensveranderende ervaring zijn, zeker ook voor mensen met een beperkte mobiliteit of een sensorische beperking. Met de juiste training en ondersteuning wordt de onderwaterwereld toegankelijker dan ooit. Dit artikel gaat over het Classified Diving programma, een duikopleiding die speciaal is ontworpen voor duikers met fysieke, zintuiglijke of cognitieve beperkingen. Wil Stutterheim van Duikschool de Grevelingen is een SSI Classified Diving Instructor en vertelt meer over deze mooie aanvulling op het aanbod van SSI.
Tekst: René Lipmann Foto’s: Duikschool de Grevelingen
Gefeliciteerd Wil! Duikschool de Grevelingen is sinds kort een SSI Classified Diving Center en mag het Classified Diver-programma aanbieden. Wat houdt dit programma precies in?
Het SSI Classified Diver Program helpt mensen met beperkte mobiliteit of een sensorische beperking om veilig te gaan duiken. Het programma is ontwikkeld door Scuba Schools International (SSI) en past vaardigheden aan om aan de behoeften van elke duiker tegemoet te komen. Het leert een duiker alle essentiële duikvaardigheden en houdt daarbij rekening met verschillende fysieke of zintuiglijke beperkingen.
In plaats van het opzetten van een heel apart traject, is het de filosofie van SSI dat Classified Divers de normale Open Water Diver cursus doorlopen en waar nodig ondersteund worden door speciaal getrainde buddies of professionals. Er wordt vooral gekeken naar wat een duiker kan en hoe de vereiste vaardigheden met eventuele aanpassingen gewoon volgens de standaarden uitgevoerd kunnen worden. Iemand met een beperkte beenfunctie kan zich bijvoorbeeld concentreren op voortstuwing met de armen. Als de rechterarm niet gebruikt kan worden voor het terugvinden van de automaat, dan is daar een prima oplossing voor te vinden. Het programma gaat zelfs zo ver, dat ook duikers met een volledige verlamming, uiteraard met voldoende ondersteuning, een brevet kunnen halen en mogen duiken. Net als elke andere duiker, voltooit de Classified Diver-cursist de theorielessen, leert vaardigheden in het zwembad en maakt de benodigde buitenduiken.
Er is alleen wat creativiteit en soms extra tijd nodig. Na het afronden van de cursus komt op het brevet te staan wat het vereiste ondersteuningsniveau is. SSI kent daarbij drie levels, waarbij een level 1-duiker mag duiken met één Classified Buddy, een level 2-duiker duikt met twee Classified Buddies en een level 3-duiker het water in mag met twee Classified Buddies én een Classified Dive Pro. Voor elke duiker is er dus ondersteuning op maat. Dit zorgt voor veiligheid en bevordert tegelijkertijd de onafhankelijkheid. SSI moedigt het vormen van inclusieve duikteams aan. Het gaat niet alleen om een individu en diens instructeur. Het gaat om het opbouwen van duikgemeenschappen waar alle duikers zich welkom voelen.
Wat heeft je gemotiveerd om deze opleiding te volgen en als duikschool dit programma aan te bieden?
Duiken is een fantastische hobby en het is superleuk om mensen hierbij te helpen, van start tot finish. De gasten die we dagelijks ontvangen, komen voor hun plezier en dat alleen al zorgt voor een erg prettige omgeving om in te werken. Dat is voor mij een van de belangrijkste motieven om überhaupt als duikinstructeur en tegenwoordig als duikschoolhouder te willen werken. Met mijn vorige bedrijf hadden we een heel duidelijk doel voor ogen: zo snel mogelijk en op grote schaal een maatschappelijk een ethisch probleem oplossen. Het ontwikkelen van complexe technologie en het ophalen van genoeg funding daarvoor, was slechts instrumenteel. Het ging om impact maken. En misschien wat cliché, maar ik ben altijd op zoek naar die meerwaarde. Dat maakt je werk gewoon veel leuker en interessanter.
Toen ik duikschooleigenaar werd ben ik direct gaan kijken welke waarde een duikschool kan leveren bovenop de standaard duikactiviteiten. Dan kun je denken aan allerlei plannen op het gebied van natuur en milieu, maar absoluut ook in het sociale domein. Toen ik hoorde van het Classified Diver programma, was voor mij snel duidelijk dat ik dit wilde toevoegen aan ons aanbod. Dit was mede geïnspireerd door mensen in mijn omgeving die bij vergelijkbare initiatieven betrokken zijn. Uiteindelijk ben ik van mening dat duiken voor iedereen mogelijk moet zijn. Dat SSI, als een van de grootste wereldwijde duikorganisaties, hier een serieuze stap in heeft gemaakt, is toch gewoon tof.
Waarom zou iemand met een handicap willen duiken?
Die vraag moet je denk ik even omdraaien, want waarom zouden mensen met een beperking, die geïnteresseerd zijn in duiken of de onderwaterwereld, dat niet willen? Het is toch fantastisch als iemand met extra hulp of aangepaste uitrusting, gewoon het water in kan? Doen wat voor ieder ander ook mogelijk is, dat is volgens mij waar het om gaat. Water als omgeving kan juist een fantastische plek zijn, waar ineens veel meer mogelijk blijkt dan op het land. Iemand die normaal aan een rolstoel is gebonden, kan ineens tussen riffen door glijden, met vissen meedrijven en wrakken verkennen. De bewegingsvrijheid neemt toe en daarmee het gevoel van vrijheid. Door actief met duiken aan de slag te gaan, bouwt iemand kracht op en verbetert coördinatie, met alle voordelen van dien. Er zijn voorbeelden van mensen voor wie duiken echt therapeutisch werkt.
De andere omgeving, de rust, de focus op ademhaling en het wegvallen van de alledaagse prikkels, doet ook mentaal wat. Duiken is wat dat betreft heel mindful. Veel Classified Divers melden dan ook een verbeterde stemming, meer zelfvertrouwen en een hoger gevoel van eigenwaarde. Door duiken mogelijk te maken en te kijken naar wat er kan, verschuift de focus van beperkingen naar mogelijkheden. Hierdoor kan het voor iedereen een levensveranderende hobby worden. In het verleden hebben we wel eens gedoken met een blinde man. Als duiker zonder visuele beperking, is het je haast niet voor te stellen wat hij ervaart. Maar waarom zou hij niet kunnen genieten van onder water zijn? Dit veilig mogelijk maken, met de juiste ondersteuning en voorzorgsmaatregelen, ook ten aanzien van de buddy, is waar het hele programma om draait.
Hoe is het om les te geven aan duikers met een handicap? Wat geeft het jou persoonlijk?
Het tofste aan duikles geven is dat je bezig bent met iets dat leuk is en mensen voor hun plezier komen doen. Je probeert een sfeer te creëren waarbij mensen zich op hun gemak en veilig voelen, zodat ze ontspannen de onderwaterwereld kunnen ontdekken. Als je dat dan kunt bieden aan iemand die in zijn dagelijks leven te maken heeft met beperkingen, dan krijgt dat een extra dimensie. Onder water verdwijnen veel van die beperkingen naar de achtergrond. Iemand die aan land afhankelijk is van een rolstoel, beweegt zich in het water soms vrijer dan iedereen om hem heen. Dat moment zien, dat is iets wat je niet vergeet. Het geeft je als instructeur het gevoel dat je echt iets bijdraagt, niet alleen een vaardigheid aanleert.
Tegelijk vraagt de begeleiding van duikers met een handicap meer van je als instructeur. Elke duiker is anders en bij Classified Divers geldt dat nog sterker. Wat voor de één werkt, werkt voor de ander absoluut niet. Dat houdt je scherp en creatief. Je kijkt anders naar veiligheid, naar communicatie, naar materiaal en naar de invulling van een duik. Dat maakt je uiteindelijk een betere instructeur voor alle duikers die je begeleidt. Juist omdat ik wil blijven groeien in dit deel van het vak, zoek ik actief samenwerkingen op. Daarom werk ik samen met een school voor kinderen met een specifieke onderwijsbehoefte, waar ik onder meer de faciliteiten kan gebruiken, en help ik mee bij collega’s die al langer met deze groep duikers bezig zijn.
Daarnaast ben ik zeer geïnteresseerd om verder in contact te komen met bijvoorbeeld zorgorganisaties om te zien of er trajecten mogelijk zijn waarbij we de twee werelden samen laten komen. SSI heeft met het Classified-programma een sterke basis gelegd, maar de diepte zit in de praktijk en in de samenwerking met mensen die dagelijks met deze doelgroep werken. Daar wil ik als duikschool volop in investeren.
Is de communicatie anders voor jou als instructeur? Heeft het je een betere instructeur gemaakt?
Communicatie is belangrijk in elke cursus en tijdens elke duik. Goede communicatie verhoogt de veiligheid en maakt een duik plezieriger. Als instructeur ben je altijd op zoek naar de beste manier van communiceren en uitleggen, wil je een manier vinden die aansluit bij de mensen die je onder je hoede hebt. Dat geldt voor de deelnemers aan het Classified Diving-programma natuurlijk net zo. Alleen, je moet wel bedenken hoe je gaat communiceren als iemand de handen niet kan gebruiken voor handsignalen of niets kan zien.
Je moet dan echt even nadenken over een alternatieve manier en dit goed doorspreken, ook met de andere duikers in het buddyteam. Tijdens de Classified Diving Instructor-cursus hebben we een oefening gedaan met iemand die simuleerde dat hij alleen kon bewegen met zijn hoofd en verder volledig verlamd was. Afspraken over signalen zijn dan essentieel, evenals het continu in de gaten houden of de duiker een signaal geeft, bijvoorbeeld met de ogen. Dat is best intens. Je wordt je dan ineens een heel stuk bewuster van waar je mee bezig bent. Dus ja, met dit programma bezig zijn is super leerzaam. Het laat je nadenken over alle stappen die je onder water neemt en je zal bij elke Classified Diver individueel moeten kijken wat werkt en wat niet.
Hoe is deze opleiding opgebouwd?
De cursus SSI Classified Diver is in feite hetzelfde als de Open Water Diver cursus. Dezelfde standaarden zijn van toepassing en dezelfde theorie komt aan bod. Dat betekent dus ook, dat de cursist de normale zwembadsessies dient te voltooien en vier buitenduiken maakt. Wanneer een vaardigheid niet alleen kan worden voltooid, mag een Classified Dive Buddy of Classified Dive Professional dit opvangen. De mate waarin een duiker in staat is zelf de vaardigheden te doen, bepaalt vervolgens in welk level de Classified Diver zit. Level 1-duikers hebben alleen hulp nodig met het water in- of uitgaan.
Ze worden geholpen door één Classified Dive Buddy. Level 2-duikers hebben daarnaast hulp nodig met noodvaardigheden. Denk bijvoorbeeld aan iemand die zwemt met de handen en die daardoor lastig zichzelf na een Out of Air situatie boven water kan houden en tegelijk het vest met de mond kan opblazen. Deze groep duikt met twee Classified Dive Buddies.
Level 3-duikers hebben naast de twee Classified Dive Buddies ook de ondersteuning nodig van een Classified Dive Professional. Dit zijn duikers die bij vrijwel alles hulp nodig hebben, met name ook bij masker- en automaatvaardigheden. Met het juiste buddy team, goede afspraken en duidelijke communicatie, wordt het toch mogelijk veilig een duik te maken.
Kan een vaste duikpartner tegelijkertijd de Classified Dive Buddy specialty volgen?
Een Classified Dive Buddy is een duiker die extra getraind is om ondersteuning te bieden aan een Classified Diver. Om de specialty te kunnen afronden, dien je de specialty Diver Stress & Rescue (rescue diver) gedaan te hebben, ook dien je te beschikken over een geldig EHBO- en reanimatiediploma (bijvoorbeeld SSI React Right). Tenslotte moet je minimaal 18 jaar oud zijn.
Best nog wel stevige eisen dus, maar mensen begeleiden die vertrouwen op jouw ondersteuning, is dan ook een serieuze verantwoordelijkheid. De specialty Classified Dive Buddy is prima te combineren met de cursus Classified Diver en zeker als je een vaste buddy bent, verdient dit de aanbeveling. Dan kun je onder begeleiding van een instructeur echt goed kijken wat er voor jullie werkt en hoe je het beste samen kunt werken.
De duikschool is gevestigd in Scharendijke… Zeeland met al zijn dijken en trappen. Hoe toegankelijk zijn de duiklocaties?
Dat is zeker wel een ding, want wij Zeeuwen zijn nogal trots op die dijken en op veel locaties is het trappen op- en aflopen of glibberen over de glooiing. Gelukkig is hier in Scharendijke ook een locatie die wel geschikt is voor mensen met beperkte mobiliteit, namelijk de bekende duikplaats ’t Koepeltje. Vanaf de parkeerplaats bij de haven kun je zo over een verhard pad naar de steiger rijden met een rolstoel. Het platform beschikt over een stoeltjeslift, zodat je een duiker beheerst het water in kan helpen. De sleutel voor de lift ligt overigens bij Divestore de Grevelingen, deze kun je daar lenen.
Staatsbosbeheer heeft afgelopen jaar de lift nog geserviced. De maximale diepte is hier zo’n 15 meter, dus prima geschikt voor Open Water Diver duiken. Door de nabijheid van de spuisluis, kan het zijn dat je hier wel eens wat bijzonders tegenkomt. Eveneens is dit een goede plek om sepiola’s te zien. Langs de dijk heb je tot een meter of tien mooie oesterriffen waar veel te ontdekken valt.
De onderwaterwereld maakt het niet uit hoe je erin komt?
Precies. Ze verwelkomt je om wie je bent: een duiker. Duiken is voor iedereen. Met het SSI Classified Diver Program en inclusieve duikcentra zoals Divestore de Grevelingen is het nu voor nog meer mensen mogelijk om aan een onderwateravontuur te beginnen. Als je ooit hebt gedroomd van duiken, ongeacht je vaardigheden, zet dan de eerste stap.
Informatie Duikschool de Grevelingen
Duikschool de Grevelingen is al decennia een vaste naam in de Zeeuwse duikwereld en werkt vanuit Divestore de Grevelingen in Scharendijke. Sinds kort zijn ze ook een SSI Classified Diving Center en daar zijn ze trots op! In het Classified Diving programma is het mogelijk om duikers met beperkte mobiliteit of sensorische beperkingen te begeleiden tijdens hun onderwateravontuur. Wie kennis wil maken met de duiksport is van harte welkom voor een introductieduik. Starten met duiken?
Je kunt terecht voor beginnerscursussen tot en met SSI Divemaster-opleidingen. Daarnaast bieden ze tal van specialties aan zoals nitrox, perfect trimmen en stromingsduiken. Heb je al een duikbrevet, maar nog nooit in de Nederland gedoken? Boek dan een begeleide duik in de Grevelingen of Oosterschelde.
Elkerzeeseweg 34, Scharendijke
info@diveschool.pro
WhatsApp +31 6 44 90 77 35
