Wetsuits worden gemaakt van neopreen, een materiaal op basis van aardolie dat helaas extreem vervuilend is. Het is ook moeilijk om neopreen volledig te recyclen en bovendien is het niet biologisch afbreekbaar. Fourth Element worstelt al jaren met deze tegenstrijdigheid. Als duiker willen we immers de oceanen beschermen en niet vervuilen. Met de lancering van het Xenos ARC wetsuit dat van natuurlijk rubber gemaakt is, wil het bedrijf zorgen voor een radicaal verminderde ecologische voetafdruk. We spraken met Jim Standing, de bevlogen medeoprichter, over het belang van dit product.
Tekst: René lipmann Foto’s: Fourth Element
Jim, Fourth Element worstelt al jaren met een tegenstrijdigheid.
Inderdaad! Wij duikers worden vaak omschreven als gepassioneerde beschermers van de oceaan. Omdat we niet alleen uit principe om de zee geven, maar ook omdat we ermee in contact komen op een manier die de meeste mensen nooit zullen ervaren. Jij en ik zien koraalriffen van dichtbij, niet als een ansichtkaart maar als een ecosysteem. In veel opzichten zijn duikers de eersten die getuige zijn van de achteruitgang hiervan en als zodanig ervaren we het als een verlies van ons speelterrein.
Toch is er altijd een spanning geweest in de duiksport: de uitrusting die we gebruiken om de onderwaterwereld te verkennen, wordt van oudsher gemaakt van dezelfde fossiele brandstoffen die bijdragen aan de aantasting ervan. Wetsuits zijn al decennialang synoniem met neopreen, een materiaal dat zijn oorsprong vindt in de petrochemische industrie. Zelfs neopreen op basis van kalksteen, dat op de markt wordt gebracht als milieuvriendelijker, is nog steeds afhankelijk van extractieve, energie-intensieve productieprocessen.
De ironie is onvermijdelijk: we gaan naar de oceaan om deze te ervaren, terwijl we materialen dragen die deze schade toebrengen. Met de lancering van de Xenos ARC zetten we als bedrijf een drastische stap voorwaarts. Dit wetsuit is niet alleen ontworpen voor uitzonderlijke thermische prestaties, het zorgt ook voor een radicaal verminderde ecologische voetafdruk.
Wat is het belang van dit product?
Kijk, we wilden geen wetsuit maken dat net iets beter was, zegt Jim. We wilden een wetsuit maken dat echt een revolutie teweeg zou brengen. Een wetsuit dat de aanname dat neopreen het standaardmateriaal is voor thermische bescherming bij het duiken, ter discussie zou stellen. De Xenos ARC is voornamelijk gemaakt van Ocena®. Een composiet van 82% biologisch natuurlijk rubber gecombineerd met gerecyclede autobanden voor UV-stabiliteit en duurzaamheid. Dit is niet alleen een vervangend materiaal, het is een fundamenteel andere filosofie op het gebied van de toeleveringsketen.
Traditioneel neopreen is sinds de ontwikkeling van de aqualung het essentiële materiaal geweest dat duikers in staat heeft gesteld om te duiken. De thermische bescherming wordt geboden door kleine gasbelletjes die gevangen zitten in een synthetische rubbermatrix. Maar deze isolatie heeft een prijs: het materiaal is niet biologisch afbreekbaar en het productieproces is zowel energie-intensief als schadelijk voor het milieu, omdat er giftige chemicaliën zoals chloor worden gebruikt, die bij sommige gebruikers zelfs huidirritatie kunnen veroorzaken. De grondstoffen zijn ook niet hernieuwbaar: traditioneel neopreen wordt gemaakt van petrochemische stoffen. Kalksteen-neopreen, een recenter alternatief, wordt nog steeds gewonnen uit steengroeven en mijnen.
Ocena® daarentegen is afkomstig van FSC-gecontroleerde rubberplantages die niet alleen ontbossing voorkomen, maar ook actief koolstof vastleggen tijdens de teelt. Door de toevoeging van gerecyclede autobanden wordt de levensduur van het materiaal verlengd en wordt de compressieweerstand verbeterd. Zelfs het calciumoxide dat bij de productie wordt gebruikt, is afkomstig van oesterschelpenafval, waardoor er helemaal geen kalksteen meer hoeft te worden gewonnen. Die ene verandering neemt een grote ecologische last weg uit het proces.
Alles aan dit pak was een uitdaging door de aannames die we allemaal al te lang hebben geaccepteerd, legt Jim uit. Als je de componenten traceert – waar ze vandaan komen, hoe ze worden gemaakt, hoeveel energie ze verbruiken – zie je dat de verschillen zich opstapelen in de uiteindelijke combinatie. Dit pak verbruikt tot 90% minder energie bij de productie dan traditioneel neopreen. Dat is geen geleidelijke verbetering. Dat is een transformatie.
Jullie hebben de basis van een wetsuit herzien?
Weet je, historisch gezien werd duurzaamheid in technische uitrusting vaak geassocieerd met compromissen. Het is ethischer, maar minder comfortabel… verantwoordelijker, maar minder duurzaam. Fourth Element weigerde dat denkkader te accepteren. Vanaf dag één, zegt Jim, werd dit project geleid door één regel: als het niet beter is dan traditioneel neopreen, brengen we het niet op de markt. Het resultaat? Een wetsuit dat door testduikers werd omschreven als “zo comfortabel dat je vergeet dat je het draagt”.
De gerecyclede voeringen zijn ultrastretch, waardoor het pak met je meebeweegt alsof het op maat is gemaakt. De binnenkant droogt snel, een groot voordeel voor liveaboard-vakanties, waar het herhaaldelijk aan- en uittrekken een hele klus kan zijn. De thermische prestaties worden gewaarborgd door Thermoflex-voering over het hele bovenlichaam, Hydrolock- en Glideskin-afdichtingen om spoeling te verminderen en drievoudig gelijmde blindgestikte naden die het binnendringen van water aanzienlijk beperken. Het is geen ‘groene’ wetsuit, benadrukt Jim. Het is een wetsuit van topkwaliteit die toevallig groen is.
Het dilemma, van de oceaan houden en tegelijkertijd bijdragen aan de aantasting ervan?
De Xenos-reeks draait niet alleen om design en materialen. Het concept benadrukt op de een of andere manier het gevoel dat dit een belangrijk product is. Misschien komt dat doordat het zo duidelijk verwijst naar iets waar duikers al jaren mee worstelen: verantwoordelijkheid.
We beschermen wat we liefhebben, toch? Iedereen haalt wel eens deze woorden van de legendarische Cousteau aan, vervolgt Jim. Zijn woorden lijken een simpele waarheid te bevatten: als we van de oceaan houden, zullen we hem gewoon beschermen. Maar veel mensen houden niet van de oceaan. Ze zijn er bang voor, of zien hem gewoon als een grote onbekende.
Ze zijn zich gewoon niet bewust van wat er onder de golven gebeurt, hoe kunnen ze er dan van gaan houden? Wij duikers zijn anders, zegt Jim. We lezen niet alleen rapporten over schade aan riffen, jij en ik zien het met eigen ogen. De dingen die we onder water bekijken, zijn niet meer hetzelfde als vroeger. We scrollen niet voorbij de foto van een schildpad die verstrikt is geraakt in een visnet. We zien dit met eigen ogen en voelen ons genoodzaakt om het dier te redden uit zijn benarde situatie. Dat soort ervaringen uit de eerste hand hebben een morele lading. De zee heeft beschermers nodig en wie kan dat beter dan wij duikers?
Je ziet een verschuiving van consument naar beheerder?
Een belangrijk thema dat door dit project loopt, en door de bredere missie van Fourth Element, is zeggenschap. Als duikers zijn we geen passieve klanten; we zijn belanghebbenden in de toekomst van de oceaan, zegt Jim. Indien nodig moeten we pleitbezorgers worden, de stem van de stemlozen, de bewakers van de oceaan. Zelfs met het kopen van een duikuitrusting, net als met het kopen van zoveel andere dingen, is er een kans om deze verantwoordelijkheid uit te oefenen. Voor mij, en ik denk voor veel andere duikers, is er sprake geweest van tegenstrijdig gedrag, zegt Jim.
We willen de oceaan beschermen en we voelen ons er nauw mee verbonden, maar dan trekken we een pak aan dat gemaakt is van fossiele brandstoffen. De Xenos ARC maakt een einde aan die tegenstrijdigheid. Het stelt duikers in staat om hun waarden in de meest letterlijke zin na te leven; op hun lichaam, in het water.
Duurzaamheid is een filosofie?
De milieuvriendelijke ontwerpprincipes worden toegepast op elk mogelijk aspect van het pak. De Xenos ARC maakt gebruik van recyclebare papieren verpakkingen in plaats van wegwerpplastic. Watergedragen lijmen vervangen de giftige lijmen die vaak worden gebruikt bij het lamineren van traditionele wetsuits. De kern draait om prestaties, het verbeteren van de ervaring van de drager onder water; immers het meest duurzame product is het product dat je niet hoeft te vervangen. Het gaat niet alleen om hoe iets wordt gemaakt, maar ook om hoe het werkt, zegt Jim.
De compressieweerstand van dit rubber zorgt voor betere prestaties tijdens meer duiken, zodat duikers minder vaak een vervangend pak hoeven te kopen. Dit is duurzaamheid in de praktijk, niet in slogans. Maar laten we over één ding duidelijk zijn, zegt Jim, terwijl hij merkbaar van toon verandert. Duurzaamheid is makkelijker gezegd dan gedaan, anders zouden we het allemaal doen. Niets wat wij mensen doen is echt ‘duurzaam’ en het kiezen van het ene product boven het andere gaat de wereld niet plotseling redden. Maar we kunnen allemaal wel keuzes maken die onze impact verminderen; we kunnen ervoor kiezen om iets minder zwaar op onze planeet te drukken.
Het gaat niet alleen om welke wetsuit we kopen. Het kan ook gaan om het voedsel dat we eten, de manier waarop we reizen, zelfs de echt eenvoudige dingen zoals hoe we onszelf trakteren op een kopje koffie. Onze impact is de som van onze acties, en bij Fourth Element willen we dat de keuzes die we maken dit ook weerspiegelen. Dit is niet alleen een visie voor een betere wetsuit; het klinkt meer als een manifest voor verandering.
Wat komt er nu?
De Xenos ARC is geen eindpunt, maar een blauwdruk. Fourth Element ziet natuurlijke rubbercomposieten een centrale rol spelen in de volgende generatie natpakken. Duurzaamheid waarbij prestaties voorop staan, is niet langer een niche, maar het kenmerk van verantwoorde innovatie. Dit zal niet het laatste pak zijn dat wij en anderen in onze branche met dit soort materialen maken. Het is de nieuwe norm. Het tijdperk van fossiel neopreen moet ten einde komen, en ik geloof dat duikers een belangrijke rol zullen spelen in die transitie.
De diepere boodschap is?
In wezen kan de Xenos ARC worden beschouwd als meer dan een product: we herschrijven het verhaal. Het herdefinieert duurzaamheid niet als opoffering, maar als ambitie. Voor duikers biedt het een antwoord op een stil ongemak: de inconsistentie tussen wat we belangrijk vinden en wat we dragen. Je hoeft de oceaan niet meer te beschadigen om ervan te genieten, zegt Jim, en dat zou een krachtig gevoel moeten geven. In een sport die wordt gekenmerkt door respect voor de onderwaterwereld is empowerment belangrijk. Want de toekomst van het duiken gaat niet alleen over waar we naartoe gaan. Het gaat ook over verantwoordelijkheid nemen voor wat we achterlaten.
Informatie Xenos Arc
De Xenos ARC is gemaakt van de meest milieuvriendelijke materialen om een pak te creëren dat beter presteert dan traditioneel neopreen, zonder dat dit ten koste gaat van het milieu.
■ Gemaakt met Ocena®: een composiet van natuurlijk rubber en gerecyclede autobanden, bestand tegen langdurige compressie.
■ Gevoerd met gerecycled polyester (42%), gerecycled elastaan (8%) en nylon (50%).
■ Drievoudig gelijmd en blindgestikt, waterdichte naden
■ Interne siliconen enkelafdichtingen
■ Thermoflex thermische voering op de romp voor warmte
■ Smoothskin-ritsbescherming om het binnendringen van water te minimaliseren
■ Slijtvaste kniebeschermers
■ Glideskin-nekafdichting
