Reizen in Indonesië doe je op de golven van het land. Indonesië neemt je mee in haar eenvoud, schoonheid en verrassingen. Als je meegaat met de golven beleef je een fantastische reis, als je tegen de stroom in roeit kom je teleurstellingen tegen. Flip Stoltenborgh van het op Indonesië gespecialiseerde Merapi Tour & Travel reisde tachtig keer naar het land. Tijd voor een interview, want hij schreef ook een inspirerend boek over Indonesië!
Tekst: René Lipmann Foto’s: Merapi Tour & Travel
Je hebt een sterke band met Indonesië, hoe is deze ontstaan?
Mijn moeder is een anak Batawi, kind van Batavia zoals Jakarta in de Nederlands-Indische periode heette. Mijn vader is tijdens een verlof in Nijmegen geboren en als baby al op de boot naar Nederlands-Indië getogen. Drie van mijn vier grootouders zijn Indisch, en ik dus ook… Tjampoer, mengeling van Indisch en Europees bloed.
Voelt Indonesië voor jou als thuiskomen?
Pas toen mijn ouders na een tweede vakantie in Indonesië met verhalen in plaats van video’s terugkwamen, werd mijn interesse voor dat mooie land gewekt. Ik las stapels Indische, Indonesische en historische boeken alvorens we in december 1993 de Garuda Boeing 747 instapten: eten, hangen, vervelen, cassettebandje verwisselen, batterijen verwisselen, eten, hangen, vervelen, dalen, stijgen en achterin het gangpad een sigaretje roken (ja, dat was toen heel gewoon), tussenstops in Madrid, Abu Dhabi en Singapore en eindpunt Jakarta.
En toen gebeurde het. We stapten de vliegtuigtrap af, de muur van hete, zoet geurende en vochtige lucht in. En ik voelde me thuiskomen. Vanaf dat moment kwam het besef dat ik hier een tweede thuis had. THUIS.
De rest is een logisch vervolg. Ik zorgde ervoor dat ik beroepsmatig veel en vaak naar Indonesië moest reizen. Eerst met meubelimport en later als touroperator. Daar stapt Monique ook in, mijn lieve partner, die haar maidentrip naar Indonesië in 2013 beleefde. Inmiddels ben ik denk ik zo’n 80 keer in Indonesië geweest.
Je bent eigenaar van Merapi Tour & Travel, een reisbureau gespecialiseerd in reizen naar Indonesië. De wereld is een stuk groter, waarom de focus op Indonesië?
Het voelt als iets eigens… ik stel onder andere ‘rootsreizen’ samen, mensen die op zoek gaan naar een familieverleden, net zoals ik dat zelf in 1993 deed. Bovendien: de Indonesische Archipel is qua landoppervlakte ongeveer twee keer zo groot als heel Europa. Van Sabang naar Merauke, van west naar oost is ongeveer 5.200 kilometer. Als je specialist wilt zijn, heb je daar je handen vol aan.
Weet je overigens waar de naam Merapi vandaan komt? Het is de meest actieve vulkaan van Indonesië, ongeveer 3.000 meter hoog en ligt vlakbij Yogyakarta op Java. Toen ik in 1993 in Indonesië was heb ik nietsvermoedend de stoute schoenen aangetrokken om op de top van de Merapi de zon op te zien komen. Het was ongeveer het mooiste dat ik ooit gezien heb, vandaar Merapi Tour & Travel… In mijn boek Trek in Indonesië staat het hele verhaal dat ik daags na de beklimming meteen heb opgeschreven. Volgens velen voel je de pijn en het geluk als je het leest.
Hoe zou je de cultuur van Indonesië omschrijven?
Welke cultuur bedoel je precies? Er zijn er wel een stuk of 300, dus van dé Indonesische cultuur kun je niet spreken. Er zijn van oorsprong Boeddhistische-, Hindoe- en Arabische invloeden, maar ook lokale en later westerse gebruiken en overtuigingen die de culturen hebben bepaald. Voorouderverering bepaalt in veel van de culturen de tradities, zoals bijvoorbeeld bij de Batakkers in Sumatra.
Een heel bijzondere is het animisme bij Toraja in zuid Sulawesi. En als je op Bali bent sta je verbaasd hoe devoot de Balinezen omgaan met hun geloof, ook al komen er jaarlijks miljoenen buitenlandse toeristen naar dit kleine Eiland der Goden. In het algemeen kun je wel zeggen dat over de gehele archipel de mensen gastvrij zijn en super beleefd. Er wordt goed voor elkaar gezorgd en van oudsher speelt hiërarchie een grote rol in het land.
Dook je al bij het opzetten van Merapi?
Nee, in Nederland is het nooit bij me opgekomen om te gaan duiken in koud en vaak troebel water. Mijn eerste contact met dat tropisch aquarium was nog in mijn ‘meubeltijd’ tijdens het snorkelen bij één van de Gili eilanden bij Lombok. Later, toen ik Merapi Tour & Travel al had, heb ik vooral vanaf Bali enkele proefduiken gedaan. Je weet wel, alsof je met zwembandjes in het zwembad springt en in de middag dan rond het koraal hing.
Pas toen ik op Raja Ampat verplicht 4 dagen moest doorbrengen heb ik mijn PADI Open Water gehaald met als kers op de taart: de laatste duik bij Manta Sandy, spoiled forever.
Inmiddels heb je gedoken van Pulau Weh tot Triton Bay. Waar kun je persoonlijk erg van genieten als je duikt?
Tsja, ik vind dat lastig te bepalen, aangezien ik echt alleen maar in Indonesië heb gedoken. Maar het is denk ik vooral zo bijzonder dat je vrijwel elke duik verwend wordt met prachtig en divers koraal, talloze vissoorten waarvan ik er hooguit tien bij naam kan noemen en vrijwel altijd minimaal twintig meter zicht. Zelf ben ik meer van het ‘grote spul’ dan van het macro-duiken, maar sta altijd weer verbaasd als mijn duikgids mij weer iets minuscuuls laat zien.
En ik kan hartelijk onderwater-schaterlachen als je, zoals bij Cape Kri, om de paar minuten omringd wordt door een school barracuda’s of sweetlips en tegelijkertijd niet meer weet waar je moet kijken met al het kleurrijk koraal.
Op Alor ging je een beetje de mist tijdens een duik, vertel…
Ja, dat was denk ik ook een beetje onoplettendheid van de divemaster. Terwijl andere duikers op de boot bovenop hun 5mm wetsuit een vest en wintermuts aantrokken zat ik allang klaar in mijn 3mm shortie. Nog voor we op 10 meter zaten kreeg ik het zó koud dat ik begon te hyperventileren. Mijn duikgids kon me gelukkig weer rustig krijgen, maar ik moest na een half uurtje toch echt wel weer naar boven want mijn lucht was op. Toen werd me ook verteld dat de watertemperatuur maar zo’n 19 graden was.
Een klant die aanklopt en vraagt “We willen op vakantie naar Indonesië, wat kun je ons adviseren?” wat is daar je antwoord op?
Haha, vaak stel ik dan de wedervraag: Als u mij wilt adviseren om in Europa op vakantie te gaan, wordt het dan Noorwegen, Kroatië of Portugal? Maar daarna ga ik toch proberen te helpen door te vragen naar de samenstelling van het reisgezelschap, de reisperiode en -duur, hun interesses en wensen en beperkingen en ook budget is dan niet onbelangrijk. Aan de hand daarvan kunnen we dan wat suggesties doen en stemmen de wensen van de klant af op de mogelijkheden van het land.
Ik heb zelf op Bali en Papua gedoken, wat zijn voor jou de echte duikpareltjes in Indonesië?
In Papua is Raja Ampat inderdaad een Parel met een hoofdletter P. De enorme verscheidenheid aan koraal en aan vissen maakt dat je hier makkelijk 2 weken achter elkaar kunt duiken zonder je te vervelen. Maar Alor, helemaal in het oosten van de Kleine Sunda-eilanden, biedt eigenlijk net zoveel of zelfs nog wat meer! Vrijwel alle adembenemende duikspots liggen binnen een half uur varen. De baai van Kalibahi is daarnaast minstens zo spectaculair voor macro-duiken als bijvoorbeeld Lembeh.
Mijn leukste ervaring was toen ik bij een muur naar nudibranches zat te kijken, mijn duikgids me riep om achterom te kijken waar net een Mola Mola zonvis langs kwam zwemmen. Beter bereikbaar zijn de duikbestemmingen als Komodo en Bunaken, en als je een dikke portemonnee hebt ook het Wakatobi resort. Zij voeren twee keer per week een chartervlucht uit van en naar Bali. Weer een stukje lastiger is de Banda-archipel in de Zuid-Molukken. Maar het is een absolute aanrader om tussen half september en november de grote scholen hamerhaaien te gaan spotten.
De afstanden in Indonesië zijn groot en ik wil niet constant in de auto zitten, heb jij een tip?
Inderdaad, Indonesië is met 5.200 kilometer tussen west en oost best groot. Als duiker heb je daar meestal minder last van, maar voor over-land programma’s spendeer je veel uren om van A naar B te komen. Voor duikers zijn natuurlijk liveaboards ook een uitkomst waarmee je in het najaar prima Ambon, de Banda archipel, Misool en noordelijk Raja Ampat kunt ontdekken. De Jaya liveaboard is één van de minder dure liveaboards die deze route vaart.
Naast reizen is koken een van je favoriete bezigheden. Je bent vast gek op de Indonesische keuken?
Ja, Indisch koken is me zo’n beetje met de (rijste-)paplepel ingegoten… Als klein manneke zat ik bij Tante Leen steevast mee te kijken en te helpen als ze pasteitjes, risolles of andere Indische snacks aan het maken was. Op latere leeftijd ging ik echt Indische rijsttafels maken en na alle proeverijen in Indonesië vind ik het superleuk om lokale Indonesische gerechten op tafel te zetten. Vaak, als ik ergens iets enorm lekkers in een Indonesisch restaurant had geproefd, liep ik de ‘dapoer’ keuken in om het recept te maken. En dan thuiskomen en me afvragen “hoevéél van dit en van dat”?
Corona was voor reisbureaus een hele vervelende tijd, maar voor jou persoonlijk een periode waarin een droom uitkwam. Vertel!
Eindelijk had ik tijd om een boek over Indonesië te schrijven… De werktitel was in eerste instantie De Indonesische reis-tafel maar gelukkig was die naam beschermd. En terwijl in aan het schrijven ging over Reizen, Proeven en Koken kwam de naam vanzelf: Trek in Indonesië. Nooit bedacht dat het anderhalve kilo aan inspiratie werd, 400 bladzijden vol met reistips, streekinformatie, recepten en persoonlijke verhalen.
Er staan maar liefst 80 gerechten in je boek. Waar komen de recepten vandaan?
Een groot aantal komt dus uit lokale keukens in Indonesië, maar er zijn ook familierecepten. Soto Ayam, kippensoep, komt bijvoorbeeld uit het kampschrift van mijn Opa. Tijdens de Japanse bezetting zaten mijn vader en opa in hetzelfde Jappenkamp op Java. Omdat ze te weinig eten kregen, wisselden de gevangenen recepten uit. Opa had naast een 50-tal andere gerechten ook de heerlijke Soto Ayam opgekriebeld. Binnen de familie is dat een soort van standaardwerk geworden.
In je boek staat veel informatie, als ik meer wil weten over snorkel- en duikbestemmingen in Indonesië kan ik dan bellen?
Bellen kan altijd, maar échte inspiratie kun je opdoen tijdens onze Indonesië Reiscafé’s. Iedere maand organiseren we op een zaterdagmiddag een presentatie van de reismogelijkheden in Indonesië, waar behalve onderwatersport ook alle reismogelijkheden boven water aan de orde komen. Een paar keer per jaar hebben we een echte Duiken special waar we alle duikbestemmingen in Indonesië bespreken, van Pulau Weh tot Triton Bay. Aanmelden kan via www.merapi.nl, je bent van harte welkom!
Reizen – Proeven – Koken
Koken en reizen zijn de twee favoriete bezigheden van Flip Stoltenborgh en aan Indonesië heeft hij zijn hart verpand. Er gaat dan ook bijna geen dag voorbij zonder trek in Indonesië. Trek in Indonesië is zijn reis- en kookboek over Indonesië. In het boek neemt Flip je graag mee op reis door de archipel. Met nuttige informatie over de eilanden, leuke anekdotes en natuurlijk tips wat en waar te eten.
Hij reist alle eilanden met je af en probeert je te laten proeven van al het moois uit de Gordel van Smaragd. Het monumentale boek combineert inspirerende en praktische reisinformatie met ruim 80 recepten en kooktips. Bestel voor jezelf of geef een ander Trek in Indonesië cadeau! 400 pagina‘s. Hardcover. € 34,50.
